سيد حسين مدرسى طباطبائى ( گردآورى )
24
قم نامه ( مجموعه مقالات ومتون درباره قم ) ( فارسى )
4 - خواجه اصيل الدين قمى : گويا فرزند خواجه تاج الدين على و نوادهء خواجه اصيل الدين بن على صفى ماضى . چهارمين امير شناخته شدهء خاندان كه گويا بىفاصله پس از خواجه عماد الدين محمود فرمانروايى اين مناطق را عهدهدار گرديده باشد . خواجه اصيل الدين به مقتضاى اوضاع و شرائط خاص آخرين دههء قرن هشتم و آشفتگىهاى منطقهء مركزى ايران در اين سالها با شاه منصور - امير مشهور آل مظفر - روابطى دوستانه و نزديك داشت . در همين وقت زين العابدين فرزند شاه شجاع كه پس از پدر بر پارهاى نقاط عراق عجم از جمله اصفهان دست يافته بود در گيرودار معارضات خود با شاه منصور براى تصاحب و تصرف قم به اين شهر لشكر كشيد ليكن با مقاومت خواجه و قميان روبرو شد و سرانجام نيز بر قم دست نيافت و به اصفهان بازگشت . در اثناى محاصرهء قم خواجه براى مقابلهء با زين العابدين از « آغجكى » حاكم عراق مدد خواست . زين العابدين به آغجكى پيام فرستاد كه خواجه اصيل با شاه منصور همداستان است و شاه منصور پس از دست يافتن بر من تو را از ميان بر خواهد داشت . ازاينرو آغجكى از كمك به خواجه منصرف شد اندكى بعد در اوائل سال 793 شاه منصور به عزم سركوب كردن زين العابدين و تسخير عراق رهسپار اين سو گرديده و پس از گشودن اصفهان و كاشان به جانب قم آمد . حافظ ابرو - مورخ مشهور اين دوره - مىنويسد كه وى در راه كاشان به قم نخست به قلعهء « ساصرم » رسيد كه از قلاع محكم آن ولايت است . كوتوال آنجا كه از طرف خواجه منصوب بود قلعه را بسپرد و غلات بسيار كه در آنجا